Merhabalar! Komsufirin olarak “Hoşt köpek hakaret midir” konusunda aklınızdaki soruları yanıtlamak için buradayız.
Hoşt köpek hakaret midir? Sokak Dilinden Günlük Hayata Uzanan Eğlenceli Bir Bakış
İzmir’de yaşayan 25 yaşında biri olarak şunu fark ettim: Bazı kelimeler var ki, tek başına söylendiğinde başka, söylendiği ortama göre bambaşka bir anlama dönüşüyor. Mesela “hoşt” kelimesi… Bir yerde köpeği uzaklaştırmak için kullanılan sıradan bir seslenme olabilirken, başka bir yerde bir insana söylendiğinde kaşları kaldıran, ortamın sıcaklığını bir anda düşüren bir ifadeye dönüşebiliyor.
Tam da bu yüzden insanların aklına sık sık şu soru geliyor: Hoşt köpek hakaret midir?
Bu sorunun cevabı aslında sadece kelimenin kendisinde saklı değil. Kime söylendiği, hangi amaçla söylendiği, ses tonu ve bulunduğu ortam büyük önem taşıyor. Çünkü günlük hayatta bazen bir kelimeyi değil, o kelimenin arkasındaki tavrı değerlendiriyoruz.
Ben bunu en çok arkadaş ortamlarında fark ediyorum. Bizim ekipte herkes birbirine takılmayı sever. Biri geç kalır, hemen “Yine kaplumbağa hızında geldin” denir. Bir arkadaş yanlışlıkla kahveyi döker, beş dakika boyunca bunun esprisi yapılır. Ama işin içinde gerçek bir küçümseme varsa, aynı cümle bir anda komiklikten çıkar.
Kısacası mesele kelimeden çok niyet meselesidir.
“Hoşt” kelimesi aslında ne anlama gelir?
“Hoşt” kelimesi geleneksel olarak hayvanları, özellikle köpekleri uzaklaştırmak veya durdurmak amacıyla kullanılan bir ünlemdir. Sokakta yürürken bir köpek fazla yaklaşırsa birçok insan refleks olarak “hoşt” diyebilir. Buradaki amaç genellikle köpeği kovmak ya da mesafe koymaktır.
Fakat aynı kelime bir insana yöneltildiğinde anlam değiştirir. Çünkü insanlara hayvanlara yönelik kullanılan bir ifadeyle hitap etmek çoğu zaman aşağılayıcı kabul edilir.
Düşünsenize, bir arkadaşınızla sahilde yürüyorsunuz. Kordon’da güneş batıyor, herkes keyifli. Yanınızdaki arkadaşınız size dönüp:
“Hoşt, kenara çekil.”
dese muhtemelen önce şaşırırsınız.
Ben olsam önce gülerim, sonra içimden şu geçer:
“Tamam, arkadaşım yine saçmalıyor ama acaba gerçekten kızgın mı?”
İşte insan zihni böyle garip çalışıyor. Bir yandan espriyi anlamaya çalışıyoruz, diğer yandan cümlenin altında başka bir şey var mı diye küçük bir dedektif gibi davranıyoruz.
Bir kelime ne zaman hakarete dönüşür?
Bir ifadenin hakaret olup olmadığını anlamak için sadece kelimeye bakmak yeterli değildir. Söylenme şekli ve hedef aldığı kişi önemlidir.
Örneğin iki yakın arkadaş arasında tamamen şakalaşma amacıyla kullanılan bazı sert ifadeler, dışarıdan bakıldığında ağır görünebilir. Ancak taraflar arasında güven, samimiyet ve karşılıklı mizah anlayışı varsa durum farklı olabilir.
Ama bir kişi karşısındakini aşağılamak, küçük düşürmek veya değersiz göstermek amacıyla “hoşt” diyorsa, burada ifade hakaret niteliği taşıyabilir.
Benim arkadaş grubunda şöyle bir kural vardır: Herkes dalga geçebilir ama herkes herkese aynı şekilde davranamaz. Çünkü mizahın gizli bir anlaşması vardır.
Bir arkadaşım geçenlerde bana:
“Sen düşünmekten yorulacaksın bir gün.”
dedi.
Haklıydı. Çünkü bazen markete giderken bile “Acaba bu domates neden diğerlerinden daha kırmızı?” diye düşünmeye başlayan bir insanım. Ama bunu söyleyen kişi beni tanıdığı için güldüm.
Aynı cümleyi hiç tanımadığım biri söylese muhtemelen aynı tepkiyi vermezdim.
İzmir sokaklarında “hoşt” kelimesi üzerine küçük bir gözlem
İzmir’de günlük hayat zaten başlı başına bir hikâye. Kordon’da yürürken, vapur beklerken, bir kafede otururken her gün farklı bir karakterle karşılaşabilirsiniz.
Geçenlerde Alsancak tarafında yürürken bir köpek sahibinin yanından ayrılıp başka bir köpeğe doğru koştu. Sahibi arkasından:
“Hoşt oğlum, gel buraya!”
diye seslendi.
Kimse dönüp bakmadı bile. Çünkü burada kelimenin hedefi bir köpekti ve günlük hayatın doğal bir parçasıydı.
Ama aynı kelimeyi yanındaki arkadaşına söyleseydi ortam değişirdi.
Yanlış anlaşılmaya çok açık bir alan burası. Çünkü dil sadece sözlük anlamından oluşmuyor. İnsan ilişkileri, kültür ve duygular da kelimelerin anlamını şekillendiriyor.
Bazen aynı cümle iki farklı dünyaya ait olabiliyor.
Arkadaş arasında şaka mı, gerçek hakaret mi?
Mizah güzel bir şeydir. İnsanları yakınlaştırır, zor günleri kolaylaştırır ve bazen en gergin anları bile yumuşatır.
Ama mizahın sınırları vardır.
Bir arkadaşım bana bir keresinde:
“Senin beynin sürekli toplantı halinde galiba.”
demişti.
Güldüm çünkü doğruydu. Ben bazen basit bir mesajın sonundaki noktayı bile analiz eden biriyim.
“Acaba neden nokta koydu?”
“Bana mı kızdı?”
“Yoksa sadece nokta mı koydu?”
Böyle anlarda kendi kendime bile gülüyorum.
Ama aynı kişi bana kötü niyetle:
“Sen zaten hiçbir şeyi anlamazsın.”
deseydi, bu artık şaka olmazdı.
Çünkü bir insanın kişiliğini hedef almak ile eğlenceli şekilde takılmak arasında fark vardır.
“Hoşt köpek hakaret midir?” sorusu da tam olarak burada anlam kazanıyor. Eğer kelime birini aşağılamak için kullanılıyorsa hakaret olarak değerlendirilebilir. Eğer özel bir ortamda, karşılıklı şaka anlayışı içinde ve kimseyi incitmeden kullanılıyorsa farklı yorumlanabilir.
Ses tonu bazen kelimeden daha güçlüdür
Hayatta bazen aynı kelimeyi iki farklı kişi söyler ve tamamen farklı hissedersiniz.
Anneniz “Yeter artık” dediğinde başka, sinirli bir yabancı söylediğinde başka bir anlam çıkar.
Çünkü insan sadece kelimeyi duymaz. Ses tonunu, mimikleri ve tavrı da okur.
“Hoşt” kelimesi de böyledir.
Şakacı bir şekilde söylenen bir ifade ile öfkeyle bağırılan bir ifade arasında büyük fark vardır.
Mesela arkadaş ortamında:
“Hoşt, yine benim patates kızartmalarımı mı yedin?”
diyen biri muhtemelen gülüyordur.
Ama kavga sırasında:
“Hoşt, git buradan!”
şeklinde kullanıldığında durum tamamen değişir.
Biri eğlenceli bir takılma olabilir, diğeri kırıcı bir davranış olabilir.
Kelime seçerken biraz empati neden önemli?
Bence günlük hayatın en zor ama en değerli becerilerinden biri, söylediğimiz şeyin karşı tarafta nasıl hissedileceğini düşünmek.
Bazen biz sadece şaka yaptığımızı düşünürüz ama karşımızdaki kişi aynı şekilde algılamayabilir.
Ben bunu gençken çok yaşadım. Bir ortamda herkes gülerken söylediğim bir espri yüzünden birinin sessiz kaldığını fark ettiğim zamanlar oldu.
Sonra eve giderken klasik benim iç ses başladı:
“Acaba kırıldı mı?”
“Fazla mı ileri gittim?”
“Yarın mesaj atsam mı?”
Evet, biraz fazla düşünüyorum. Belki de beynimde gereksiz çalışan küçük bir muhasebe departmanı var.
Ama bu düşünmek bazen işe yarıyor. Çünkü iletişim sadece konuşmak değil, karşımızdaki insanı anlamaya çalışmaktır.
“Hoşt köpek hakaret midir?” sorusunun kısa cevabı
Bu sorunun en dengeli cevabı şudur: “Hoşt” kelimesi tek başına her durumda hakaret değildir. Ancak bir insana yönelik, onu aşağılamak veya küçük düşürmek amacıyla kullanılırsa hakaret niteliği taşıyabilir.
Bir köpeğe yöneltildiğinde normal bir uzaklaştırma sözü olabilirken, bir kişiye söylendiğinde kaba ve kırıcı algılanabilir.
Yani kelimenin anlamını belirleyen şey sadece harfler değildir. Kullanıldığı an, ortam ve amaç da önemlidir.
Dilimizdeki küçük kelimelerin büyük etkisi
Bazen hayatımızda küçücük kelimeler büyük sonuçlar doğurabiliyor. Bir “teşekkür ederim” insanın gününü güzelleştirebilirken, yanlış yerde söylenen tek bir kelime can sıkabilir.
Bu yüzden konuşurken biraz dikkatli olmak aslında iletişimi daha güzel hale getirir.
Ama burada aşırı ciddi olup her cümleyi mahkeme tutanağı gibi düşünmeye de gerek yok. Sonuçta insanız. Şaka yapacağız, güleceğiz, arkadaşlarımızla eğleneceğiz.
Ben hâlâ arkadaşlarımla otururken saçma espriler yapıyorum. Bazen kimsenin gülmediği esprilerim de oluyor. O an masada kısa bir sessizlik oluşuyor.
İçimden:
“Harika, yine kendi kendime eğlendim.”
diyorum.
Sonra herkes gülüyor ve hayat devam ediyor.
Önemli olan mizahın içinde saygıyı kaybetmemek.
Komsufirin okurlarıyla “Hoşt köpek hakaret midir” konusunu paylaşmak gerçekten güzeldi. Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere!
Sonuç: Kelimeden önce niyete bakmak gerekir
“Hoşt köpek hakaret midir?” sorusu aslında bize daha büyük bir şeyi gösteriyor: Dil, insan ilişkilerinin aynasıdır.
Bir kelime bazen sadece bir kelimedir. Bazen ise içinde öfke, küçümseme veya samimiyet taşıyabilir.
Bu nedenle konuşurken kelimelerimizi seçmek, karşımızdaki kişinin nasıl hissedebileceğini düşünmek önemlidir.
Hayat zaten yeterince karmaşık. Bir de yanlış anlaşılmalarla uğraşmaya gerek yok.
Yeri geldiğinde gülelim, yeri geldiğinde şaka yapalım, hatta arkadaşlarımızla biraz takılalım. Ama bunu yaparken karşı tarafın değerini unutmayalım.
Çünkü güzel iletişim, doğru kelimeyi bulmaktan önce doğru niyeti taşımaktır.